صدور قرار توقف دادرسی به دلیل فوت یا محجور شدن یکی از اعضای دعوا
پرسش:
حسب ماده ۱۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی، چنانچه یکی از اعضای دعوا فوت کند یا محجور شود، قرار توقف دادرسی صادر شده و پس از تعیین جانشین و درخواست ذی‌نفع، رسیدگی ادامه می‌یابد.
الف) اگر خوانده فوت کند و خوانده، جانشین خوانده را معرفی نکند، تکلیف چیست و دادرسی تا چه زمان ادامه می‌یابد؟
ب) آیا تصمیم دادگاه در توقف دادرسی به‌صورت قرار است و از آمار نیز باید کسر شود؟
ج) آیا در اعلام مشخصات وراث از ناحیه ذی‌نفع، نیاز به ارائه گواهی حصر وراثت نیز هست؟
د) در مرحله بدوی و تجدیدنظر، طبق ماده ۱۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی، ذی‌نفع چه شخصی است؟ پس از اینکه جانشین معرفی شود، آیا جانشین باید درخواست جدید را با ذکر نام خود در ستون خواهان تقدیم کند یا صرف صورت‌جلسه دادگاه کفایت می‌کند؟
اتفاق نظر:
الف) در صورتی که در مرحله بدوی خوانده فوت کند و خوانده، وراث خواهان را به دادگاه معرفی کند، با توجه به اینکه خوانده با انجام این امر خود را ذی‌نفع می‌داند، دیگر نیازی به درخواست وراث خواهان از دادگاه جهت ادامه رسیدگی نیست و رویه قضایی حاکم در دادگاه‌های ما نیز مؤید این نظر است.
با توجه به اینکه در ماده ۱۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی کلمه «ذی‌نفع» قید شده است، لذا صرف معرفی وراث خواهان از ناحیه خوانده برای ادامه رسیدگی کافی نیست، بلکه وراث خواهان نیز باید جداگانه درخواست ادامه رسیدگی را از دادگاه بکنند. در این صورت، دادگاه باید رسیدگی را ادامه دهد.
ب) قرار توقف دادرسی صادر می‌شود و پرونده نیز از آمار کسر می‌گردد.
ج) با توجه به رویه قضایی موجود در محاکم و نظر علمای حقوق، لازم نیست که گواهی حصر وراثت توسط طرفین محاکمه ارائه شود، بلکه رویه قضایی، اسناد و هر دلیل دیگری، از جمله شهادت شهود را در این زمینه کافی می‌داند؛ زیرا انتساب وراثت از امور حسبی است و دادگاه می‌تواند رأساً به این موضوع در صورت بروز مشکل رسیدگی کند.
د) در مرحله تجدیدنظر، در صورتی که حکم به نفع خوانده بدوی صادر شده باشد و در مرحله تجدیدنظرخواهی، تجدیدنظرخواه یا خوانده بدوی فوت کند و تجدیدنظرخوانده، وراث تجدیدنظرخواه را به دادگاه معرفی نکند یا نتواند معرفی کند، با توجه به اینکه حکم به مرحله قطعیت نرسیده است، رأی بدوی اجرا نمی‌شود.
همچنین، در فرضی که حکم به نفع خوانده بدوی صادر شده و در مرحله تجدیدنظر، تجدیدنظرخواه یا خوانده بدوی فوت کند و تجدیدنظرخواه، وراث متوفی را معرفی نکند، با توجه به دلایل ذکر شده در فوق، رای صادر شده قابل اجرا نیست.
نظر کمیسیون نشست قضایی چهار مدنی:
با توجه به مقررات ماده ۱۰۵ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، هرگاه یکی از اعضای دعوا فوت کند یا محجور شود یا سمت وی زائل گردد، دادگاه موقتاً دادرسی را به موجب قراری متوقف می‌کند و دفتر دادگاه مراتب را به طرف مقابل اطلاع می‌دهد یا طرف دعوا با مراجعه به دادگاه از صدور قرار توقف دادرسی مطلع می‌شود.
در این صورت، با معرفی وراث در صورت فوت یا معرفی قیم برای محجور، حسب مورد، و درخواست ادامه دادرسی، رسیدگی ادامه می‌یابد.